Para disa dit\u00ebsh mora p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb publikoj nj\u00eb artikull p\u00ebr gjyqin kushtetues q\u00eb do t\u00eb zhvillohet m\u00eb 29 tetor midis Shoqat\u00ebs s\u00eb qeramarr\u00ebsve t\u00eb pronave shtet\u00ebtore ish-pron\u00eb private dhe shtetit dhe sot mora n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb ndryshme komente nga individ\u00eb q\u00eb nuk jan\u00eb dakord me sa kam shkruar. Me Sms, mesazhe ne facebook, emaile dhe komente n\u00eb faqen ku u publikua artikulli, vinin ankesat e individ\u00ebve t\u00eb prekur, t\u00eb cil\u00ebt, kush me qytetari e kush me forma banale shprehnin se nuk binin dakord me mua pasi ata ishin pronar\u00eb dhe p\u00ebr afro 20 vjet nuk kan\u00eb arritur t\u00eb g\u00ebzojn\u00eb pronat e tyre dhe se ajo q\u00eb un\u00eb op propozoja nuk ishte aspak drejt\u00ebsi.<\/p>\n
E\u00a0dini cfar\u00eb mendoj un\u00eb p\u00ebr ta? Kan\u00eb shum\u00eb t\u00eb drejt\u00eb!<\/p>\n
Ajo q\u00eb po p\u00ebsojn\u00eb pronar\u00ebt me pronat e tyre t\u00eb z\u00ebna nga ish-qeramarr\u00ebsit e shtetit \u00ebsht\u00eb e tmerrshme. P\u00ebr 20 vjet ata cdo dit\u00eb, nj\u00eblloj si n\u00eb 45 vjet\u00ebt e komunizmit, kalojn\u00eb pran\u00eb sht\u00ebpive t\u00eb tyre, i shohin por nuk munden t\u2019i g\u00ebzojn\u00eb dot ato. Madje ka edhe nga ata q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar jet\u00eb pa pasur mund\u00ebsi t\u00eb jetojn\u00eb qoft\u00eb edhe p\u00ebr nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb vetme n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb ku kan\u00eb lindur. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb ata kan\u00eb jetuar n\u00eb kushte mizerie n\u00eb koh\u00ebn e diktatur\u00ebs komuniste dhe se sot t\u00eb pakt\u00ebn duan t\u00eb g\u00ebzojn\u00eb dy dit\u00eb t\u00eb bardha n\u00eb oborrin e sht\u00ebpive t\u00eb tyre.<\/p>\n
Mir\u00ebpo kjo gj\u00eb nuk po ndodh. Nuk ndodhi m\u00eb 1993-1996 kur u njoh\u00ebn pronar\u00eb masivisht nga komisionet shtet\u00ebrore. Nuk ndodhi as m\u00eb 2000, apo 2005. M\u00eb n\u00eb fund sot ata po presin q\u00eb Akti Normativ nr. 3 ta kthej\u00eb \u00ebndrr\u00ebn e tyre n\u00eb realitet. Jan\u00eb m\u00eb pran\u00eb se kurr\u00eb dhe kjo \u00ebsht\u00eb emocionuese gjithashtu. N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb ata me t\u00eb drejt\u00eb nuk pranojn\u00eb q\u00eb dikush t\u00eb vij\u00eb e tua prish\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00ebnd\u00ebrr q\u00eb n\u00eb fund t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb e bazuar mbi nj\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb. Mir\u00ebpo gj\u00ebrat nuk jan\u00eb kaq t\u00eb thjeshta. Sigurisht q\u00eb un\u00eb do shtroja argumenta pa fund n\u00eb favor t\u00eb qeramarr\u00ebsve sepse pala tjet\u00ebr e ka avokatin e vet, q\u00eb \u00ebsht\u00eb qeveria. Por k\u00ebsaj rradhe dua t\u00eb them dy fjal\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozicion m\u00eb t\u00eb paansh\u00ebm.<\/p>\n
Sic thash\u00eb, e drejta e pron\u00ebs \u00ebsht\u00eb e shenjt\u00eb. Ajo nuk kuptohet pa t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr ta g\u00ebzuar pron\u00ebn. Sigurisht q\u00eb nuk ka asnj\u00eb kuptim q\u00eb prona t\u00eb figuroj\u00eb vet\u00ebm n\u00eb letra dhe n\u00eb fakt ta g\u00ebzoj\u00eb dikush tjet\u00ebr pa lidhje. Por kjo gj\u00eb po ndodh jo p\u00ebr fajin e qeramarr\u00ebsve. Kjo po ndodh p\u00ebr fajin e sistemit q\u00eb kan\u00eb krijuar me d\u00ebshtimet e veta cdo qeveri nj\u00ebra pas tjetr\u00ebs.<\/p>\n
S\u00eb pari duhet t\u00eb kuptojm\u00eb se sistemi yn\u00eb ligjor p\u00ebrb\u00ebhet nga Kushtetuta q\u00eb garanton parimet t\u00eb cilat nuk ndryshohen nga humori i ndonj\u00eb mazhorance t\u00eb momentit q\u00eb pas 4 viteve mund t\u00eb mos vij\u00eb m\u00eb n\u00eb pushtet. Pastaj sistemi yn\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga marr\u00ebveshjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare sepse kemi d\u00ebshir\u00ebn e paepur q\u00eb t\u00eb b\u00ebhemi pjes\u00eb e cdo forumi bot\u00ebror per\u00ebndimor si OKB, BE, KE, NATO, etj. Kjo an\u00ebtar\u00ebsi n\u00eb k\u00ebto organizma na b\u00ebn t\u00eb p\u00ebrkulim kurrizet ndaj disa parimeve q\u00eb jo vet\u00ebm mazhoranca jon\u00eb por edhe sikur t\u00eb bashkohet me opozit\u00ebn n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktuar p\u00ebrs\u00ebri ato nuk i ndryshojn\u00eb dot, sepse ky popull e do Europ\u00ebn dhe per\u00ebndimin. Pastaj n\u00eb sistemin ton\u00eb jan\u00eb ligjet e Kuvendit q\u00eb nuk jan\u00eb edhe aq t\u00eb mira por q\u00eb gjithsesi jan\u00eb duke u p\u00ebrmir\u00ebsuar cdo dit\u00eb. Por n\u00eb sistemin ton\u00eb jan\u00eb edhe vendimet e Gjykat\u00ebs Kushtetuese q\u00eb b\u00ebn kolaudimin e ligjeve. T\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb rregulla se si duhet t\u00eb sillemi dhe cfar\u00eb mund dhe cfar\u00eb nuk mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb n\u00eb jet\u00eb.<\/p>\n
Ky sistem garanton t\u00eb drejt\u00ebn e pron\u00ebs, por garanton edhe t\u00eb drejt\u00ebn e strehimit, edhe parimin e siguris\u00eb juridike, e shum\u00eb e shum\u00eb parime t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb nuk mjafton duhet s\u00eb paku nj\u00eb dollap me libra p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrmbledhur. Pik\u00ebrisht k\u00ebtu qendron problemi, sepse qeverit\u00eb tona gjithmon\u00eb b\u00ebjn\u00eb rolin e avokatit t\u00eb nj\u00ebr\u00ebs pal\u00eb dhe d\u00ebmtojn\u00eb pal\u00ebn tjet\u00ebr, duke harruar at\u00eb dollapin e madhe me libra dhe konventa ku jan\u00eb shkruar parimet. N\u00eb dukje qeveria duket shum\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr ata q\u00eb pritet t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb por kur futen k\u00ebto vendime n\u00eb skanerin e gjykatave ndizen t\u00eb gjith\u00eb dritat e alarmit. Kjo gj\u00eb po ndodh p\u00ebr 20 vjet me rradh\u00eb edhe me pronat q\u00eb kan\u00eb z\u00ebn\u00eb ish-qeramarr\u00ebsit e shtetit.<\/p>\n
P\u00ebr t\u00eb kuptuar k\u00ebt\u00eb duhet t\u00eb kujtojm\u00eb se n\u00eb fillim pronat u njoh\u00ebn por nuk u kthyen fizikisht sepse n\u00eb k\u00ebto banesa jetonin familje. Pasi u pa se problemi nuk ishte edhe aq i thjesht\u00eb, diku n\u00eb vitin 1995 u miratua nj\u00eb ligj, ai me numrin 8030 i cili u tha qeramarr\u00ebsve \u201crrini aty ku jeni\u201d dhe shteti do gjente format e duhura p\u00ebr t\u2019i sistemuar. Deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment pronar\u00ebve nuk do u kthehej asgj\u00eb. Qeramarr\u00ebsit do dilnin nga sht\u00ebpit\u00eb deri sa t\u00eb gjendej zgjidhja finale p\u00ebr ta, duke i mund\u00ebsuar sht\u00ebpi me cmim fare t\u00eb lir\u00eb sic i blen\u00eb ato 230.000 familjet sht\u00ebpiat e shtetit n\u00eb fillim t\u00eb viteve 90. Sigurisht q\u00eb ky optimiz\u00ebm i qeveris\u00eb s\u00eb at\u00ebhershme nuk pati nj\u00eb fund t\u00eb lumtur sepse qeveria nuk gjeti dot mund\u00ebsi dhe para t\u00eb nd\u00ebrtonte dicka p\u00ebr k\u00ebto familje. M\u00eb 1996 ekonomia kolapsoi, dhe m\u00eb 1997 kolapsoi dhe shteti, i cili me zor e mori veten n\u00eb vitet n\u00eb vazhdim.<\/p>\n
Qeveria e re e partis\u00eb tjet\u00ebr, megjith\u00ebse pati n\u00eb dispozicion 8 vite nuk arriti t\u00eb zgjidhte asgj\u00eb. K\u00ebshtu, ndonj\u00eb pehlivan m\u00ebndjendritur i asaj kohe mendoi \u201cpse mos e heqim qafe k\u00ebt\u00eb ligj dhe b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr m\u00eb t\u00eb kollajt\u00eb?\u201d K\u00ebshtu m\u00eb 2004 u prodhua ligji 9235 i cili fshinte si me gom\u00eb detyrimin e shtetit dhe i thoshte qeramarr\u00ebsve q\u00eb p\u00ebr 3 vjet do dilni nga sht\u00ebpit\u00eb dhe se shteti do u siguroj\u00eb kredi t\u00eb but\u00eb. Pra nuk do merrni m\u00eb sht\u00ebpi nga shteti, por do merrni nj\u00eb kredi dhe do ikni t\u00eb vrisni veten pastaj. Patjet\u00ebr q\u00eb kjo ra si rrufe n\u00eb qiell t\u00eb hapur, sepse qeramarr\u00ebsit kishin fjetur mendjen q\u00eb shteti do u siguronte sht\u00ebpi sipas ligjit dhe tani shteti po lante duart nga ky detyrim. Ky ishte nj\u00eb moment i lumtur p\u00ebr pronar\u00ebt q\u00eb nga ana tjet\u00ebr kishin pritur prej nj\u00eb dekade. Mir\u00ebpo, sic e thash\u00eb, qeveria kishte harruar t\u00eb lexonte at\u00eb dollapin me libra dhe k\u00ebshtu qeramarr\u00ebsit iu drejtuan Gjykat\u00ebs Kushtetuese e cila i kishte m\u00eb t\u00eb qarta idet\u00eb. M\u00eb 2005 ligji ra posht\u00eb si nj\u00eb ligj idiot, dhe bashk\u00eb me t\u00eb edhe shpresa e pronar\u00ebve.<\/p>\n
M\u00eb 2005 n\u00eb fushat\u00eb elektorale, shefi i partis\u00eb tjet\u00ebr, asaj q\u00eb ishte 8 vjet m\u00eb p\u00ebrpara n\u00eb pushtet, tha se me t\u00eb ardhur n\u00eb pushtet do i jap\u00eb qeramarr\u00ebsve sht\u00ebpi me cmim t\u00eb lir\u00eb nj\u00eblloj sic p\u00ebrfituan 230 mij\u00eb familjet n\u00eb vitin 1992. Kur kjo partia erdhi n\u00eb pushtet nuk i p\u00eblqeu kostoja e k\u00ebsaj zgjidhjeje, k\u00ebshtu q\u00eb ndonj\u00eb pehlivan tjet\u00ebr, jo aq mendjendritur sa ai i partis\u00eb paraardh\u00ebse, mendoi \u201cpse mos e provojm\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb ta heqim qafe at\u00eb ligjin e bezdissh\u00ebm? Mbase k\u00ebsaj rradhe e han\u00eb\u201d. K\u00ebshtu m\u00eb 2006 u prodhua ligji tjet\u00ebr, ai 9583, i cili provonte dhe nj\u00eb her\u00eb ti nxirrte qeramarr\u00ebsit p\u00ebr 3 vjet dhe ti joshte me ca kredi t\u00eb buta. P\u00ebrs\u00ebri pronar\u00ebt u lumturuan dhe besuan q\u00eb kjo qeveri, ndryshe nga ajo tjetra, do ja dilte t\u00eb zgjidhte problemin. Por qeramarr\u00ebsit shkuan prap\u00eb atje ku tashm\u00eb e kishin m\u00ebsuar rrug\u00ebn dhe Gjykata Kushtetuese e hodhi prap\u00eb posht\u00eb ligjin, si nj\u00eb ligj po aq idiot, dhe bashk\u00eb me t\u00eb edhe shpresat e pronar\u00ebve. K\u00ebsaj rradhe ajo q\u00eb u bezdis ishte Gjykata Kushtetuese e cila nxorri edhe disa rekomandime m\u00eb t\u00eb m\u00ebncura se cfare duhej t\u00eb b\u00ebnte qeveria p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem.<\/p>\n
Vitet kaluan nj\u00eb e nga nj\u00eb por qeveria nuk po p\u00ebrmbushte asnj\u00eb rekomandim. K\u00ebshtu sot m\u00eb 2012 del p\u00ebrs\u00ebri zyrtari ne format \u201cpehlivani\u201d i cili mendon \u201cpse mos ti nxjerrim me shkelma k\u00ebta nj\u00eb her\u00eb e mir\u00eb? Na m\u00ebrzit\u00ebn me k\u00ebto ligje, konventa, delikatesa prej Strasburgu\u2026ne jemi n\u00eb pushtet, ne jemi m\u00eb t\u00eb fort\u00ebt, pronar\u00ebt kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, k\u00ebshtu dhe ne do justifikohemi\u201d. Ehh.. p\u00ebrs\u00ebri pronar\u00ebt po lumturohen p\u00ebr t\u00eb tret\u00ebn her\u00eb. K\u00ebsaj rradhe besojn\u00eb m\u00eb fortsepse shohin devocionin tek qeveria si kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb. Shohin ministrat q\u00eb b\u00ebrtasin n\u00eb parlament me z\u00eb 120 decibel, dhe m\u00eb n\u00eb fund shpresojn\u00eb fort. Sigurisht q\u00eb kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb shpresojn\u00eb. Sigurisht q\u00eb kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqen edhe me batutat elektrizuese t\u00eb ministrit. Por kush \u00ebsht\u00eb nga ana tjet\u00ebr? Ata qeramarr\u00ebsit nuk kan\u00eb ardhur nga ndonj\u00eb republik\u00eb tjet\u00ebr. Ata nuk jan\u00eb armiku. Ata jan\u00eb njer\u00ebz me t\u00eb drejta n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet, q\u00eb ai dollapi i madhe me konventa i mbron nj\u00eblloj. Dhe sigurisht q\u00eb ata do tentojn\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb tret\u00eb t\u00eb hedhin posht\u00eb ligjin sepse \u00ebsht\u00eb po aq idiot sa dy t\u00eb tjer\u00ebt. Ai \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjti prodhim \u201cmade in pehlivan\u201d dhe nuk e kalon dot provimin n\u00eb Gjykat\u00eb Kushtetuese.<\/p>\n
Edhe nj\u00eb her\u00eb shtroj pyetjen, kush \u00ebsht\u00eb fajtor p\u00ebr k\u00ebt\u00eb? As qeramarr\u00ebsit nuk jan\u00eb fajtor dhe as un\u00eb q\u00eb shkruaj. Fajtor \u00ebsht\u00eb Qeveria dhe vet\u00ebm Qeveria. Qeverit\u00eb e t\u00eb dy partive q\u00eb i bien shkurt dhe nuk sistemojn\u00eb qeramarr\u00ebsit sa m\u00eb shpejt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb edhe pronar\u00ebt t\u00eb marrin pronat e t\u2019i g\u00ebzojn\u00eb ato sic u takon. T\u00eb nxjerrin nj\u00eb cop\u00eb fond dhe t\u00eb p\u00ebrmbushin detyrimin e vitit 1995 dhe ti heqin k\u00ebto lek\u00eb nga shpenzimet p\u00ebr salla t\u00eb reja parlamentesh apo shpenzime t\u00eb tjera jo dhe aq t\u00eb domosdoshme.<\/p>\n
Qeramarr\u00ebsit nuk kan\u00eb asnj\u00eb faj. Ata erdh\u00ebn n\u00eb k\u00ebto prona n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ligjshme, qendruan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ligjshme n\u00eb baz\u00eb t\u00eb ligjit 8030, qendruan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ligjshme n\u00eb baz\u00eb n\u00eb vendimeve t\u00eb Gjykat\u00ebs Kushtetuese n\u00eb vitet 2005 dhe 2007 edhe p\u00ebr periudh\u00ebn deri m\u00eb sot. Problemi \u00ebsht\u00eb tek pehlivan\u00ebt e qeverive t\u00eb cil\u00ebt po prodhojn\u00eb gjithmon\u00eb e m\u00eb shum\u00eb hajvall\u00ebqe, q\u00eb i b\u00ebjn\u00eb t\u00eb shkulin flok\u00ebt profesor\u00ebt e drejt\u00ebsis\u00eb dhe gjyqtar\u00ebt. Mund t\u00eb duket bukur p\u00ebr pronar\u00ebt q\u00eb qeveria po b\u00ebn p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta zgjidhur me ligj por k\u00ebto ligje nuk b\u00ebhen k\u00ebshtu me nj\u00eb t\u00eb r\u00ebn\u00eb t\u00eb spat\u00ebs si n\u00eb mes t\u00eb pyllit dhe pastaj rr\u00ebzohen blluq blluq blluq nj\u00ebri pas tjetrit n\u00eb Gjykat\u00eb Kushtetuese.<\/p>\n
P\u00ebr t\u00eb mos e b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb bezdisshme k\u00ebt\u00eb p\u00ebrgjigje, po e mbyll me rekomandimin tim q\u00eb pronar\u00ebt duhet t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb nga qeveria zgjidhje q\u00eb kalojn\u00eb klas\u00ebn e jo zgjidhje me p\u00ebrdorim shkelmash sikur jetojm\u00eb n\u00eb republik\u00ebn e dajakut ku karateja \u00ebsht\u00eb sport komb\u00ebtar. Shum\u00eb vet\u00ebve i duket si prej komunisti ky artikull por k\u00ebshtu kaq komuniste \u00ebsht\u00eb edhe Evropa, me stil kaq komunist gjykon edhe Strasburgu. N\u00ebse nuk ju p\u00eblqen at\u00ebher\u00eb ngrini z\u00ebrin q\u00eb t\u00eb mos futemi n\u00eb Evrop\u00eb, n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt k\u00ebrkoni nga qeveria q\u00eb t\u00eb jet\u00eb m\u00eb shum\u00eb evropiane, t\u00eb lexoj\u00eb pak se nuk e gjen gj\u00eb qeveritarin nga leximi, dhe mos t\u00eb b\u00ebj\u00eb zgjidhje idiote sa p\u00ebr t\u00eb lar\u00eb goj\u00ebn, q\u00eb pastaj i l\u00eb pronar\u00ebt me gisht n\u00eb goj\u00eb edhe p\u00ebr 20 vjet t\u00eb tjera.<\/p>\n
D. Matlija