Shkeljet e t\u00eb drejtave dhe lirive t\u00eb njeriut, t\u00eb cilat do t\u00eb motivonin dhe k\u00ebrkes\u00ebn e par\u00eb depozituar n\u00eb Strasburg nga shtetas shqiptar\u00eb kund\u00ebr shtetit t\u00eb tyre i referohen vitit 1992. K\u00ebrkesa pranohej nga Strasburgu n\u00eb vitin 2000, pas sorollatjeve disavje\u00e7are t\u00eb ankuesve n\u00eb strukturat shtet\u00ebrore vendase, duke shpallur n\u00eb 2004, p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e shtetit p\u00ebr mospagimin e borxhit ndaj ankuesve shqiptar\u00eb. Strasburgu hodhi posht\u00eb justifikimin e shtetit shqiptar borxhli p\u00ebr shkak t\u00eb \u201crrethanave objektive, si mungesa e fondeve, paqart\u00ebsi n\u00eb fushat e kompetenc\u00ebs dhe trazirat sociale, legjislative dhe politike n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d<\/i>. N\u00eb fakt Strasburgu u shpreh se \u201cAutoritetet shtet\u00ebrore nuk mund t\u00eb p\u00ebrmendin munges\u00ebn e fondeve si justifikim p\u00ebr t\u00eb mos respektuar nj\u00eb detyrim financiar q\u00eb vjen nga nj\u00eb vendim gjyq\u00ebsor<\/i>\u201d.\u00a0<\/i><\/p>\n
\u00c7\u00ebshtja\u00a0Qufaj kund\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb<\/i>\u00a0do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte vet\u00ebm precedentin e par\u00eb t\u00eb k\u00ebrkesave t\u00eb shumta t\u00eb shtetasve drejtuar Strasburgut kund\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb finalizuara kryesisht n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb n\u00eb ngarkim t\u00eb shtetit. Strasburgu vendoste n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb standardesh ligjor\u00eb q\u00eb duhej t\u00eb udh\u00ebhiqnin veprimtarin\u00eb e institucioneve shtet\u00ebrore shqiptare, nd\u00ebr t\u00eb cilat spikasin parimet p\u00ebrcaktuese t\u00eb shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, duke p\u00ebrfshir\u00eb parimin e procesit t\u00eb rregullt ligjor, t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb afat, etj.<\/p>\n
Sa m\u00eb sip\u00ebr, p\u00ebrb\u00ebn premis\u00ebn e domosdoshme p\u00ebr trajtimin e deklarat\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb Kuvendit shqiptar mbi shkurtimin e buxhetit t\u00eb vet (arkitekt i t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Kuvendi) dhe pamund\u00ebsin\u00eb e Kuvendit p\u00ebr t\u00eb shlyer borxhet q\u00eb u detyrohet ish \u2013 t\u00eb pun\u00ebsuarve t\u00eb tij, t\u00eb larguar paligjshm\u00ebrisht nga vendet e pun\u00ebs. \u00c7\u00ebshtjet n\u00eb fjal\u00eb duket se jan\u00eb fituar masivisht n\u00eb t\u00eb gjitha shkall\u00ebt e gjyq\u00ebsorit vendas. Disa prej tyre i referohen ende vitit 2006, menj\u00ebher\u00eb pas rotacionit t\u00eb pushtetit politik, n\u00ebn premtimin entuziast elektoral t\u00eb rivendosjes s\u00eb standardeve t\u00eb shtetit ligjor. E megjithat\u00eb, pas dy mandatesh t\u00eb plota legjislative, Kuvendi, vendos t\u00eb rreshtohet krahas t\u00eb tjerave institucione shtet\u00ebrore q\u00eb u detyrohen financiarisht ish \u2013 t\u00eb pun\u00ebsuarve t\u00eb pushuar paligjshm\u00ebrisht nga puna.<\/p>\n
M\u00eb kot kan\u00eb shkuar p\u00ebrpjekjet normative n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, duke filluar nga Kushtetuta e 1998 dhe garancit\u00eb q\u00eb ajo sanksionon p\u00ebr t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb cilat e drejta p\u00ebr t\u00eb punuar, e deri t\u00eb legjislacioni p\u00ebrkat\u00ebs i miratuar, por varf\u00ebrisht ose aspak i implementuar. M\u00eb kot ka shkuar e gjith\u00eb panorama jurisprudenciale e Gjykat\u00ebs Kushtetuese dhe e Gjykat\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb. M\u00eb kot raportimet e rregullta nga institucionet e pavarura si Avokati i Popullit, apo Komisioni i Sh\u00ebrbimit Civil p\u00ebrpara vet\u00eb Kuvendit, duke evidentuar nj\u00eb s\u00ebr\u00eb shkeljesh n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, q\u00eb Kuvendi t\u00eb adresoj\u00eb problemet e ngritura n\u00ebp\u00ebrmjet mjeteve q\u00eb ka n\u00eb dispozicion, nd\u00ebr t\u00eb cilat miratimin e ligjeve e rezolutave. M\u00eb kot edhe vet\u00eb raportet e rekomandimet e BE-s\u00eb, n\u00eb orientimin dhe nd\u00ebrgjegj\u00ebsimin e organeve shtet\u00ebrore, i pari nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt vet\u00eb Kuvendi, mbi munges\u00ebn e vazhdueshme t\u00eb zbatueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb legjislacionit, mosekzekutimin e vendimeve gjyq\u00ebsore mbi \u00e7\u00ebshtje civile ku pala humb\u00ebse \u00ebsht\u00eb vet\u00eb shteti, ngadal\u00ebsin\u00eb e reform\u00ebs s\u00eb sistemit p\u00ebrmbarimor dhe hyrjen n\u00eb fuqi t\u00eb sistemit privat krahas atij publik, si\u00e7 rezulton edhe n\u00eb raportin e fundit t\u00eb tetorit 2012, mbi t\u00eb cilin u festua nga i nj\u00ebjti Kuvend me buxhet t\u00eb shkurtuar nga ai vet\u00eb.<\/p>\n
Sepse Kuvendi i sot\u00ebm, n\u00eb mbyllje t\u00eb dy mandateve t\u00eb plota, ka zgjedhur tashm\u00eb rrug\u00ebn e daljes me borxhe e jo vet\u00ebm\u00a0financiare, nga skena. I asistuar nga nj\u00eb s\u00ebr\u00eb institucionesh garancie, gjyq\u00ebsore, k\u00ebshillimore, rekomanduese, si dhe orientime t\u00eb drejtimit politik nga axhenda europiane e integrimit, ia ka dal\u00eb m\u00eb s\u00eb miri t\u00eb p\u00ebrmbyll\u00eb rrethin vicioz t\u00eb paligjshm\u00ebrive t\u00eb rregjistruara n\u00eb vite, duke kryesuar list\u00ebn e institucioneve shtet\u00ebrore n\u00eb borxhin e rradh\u00ebs ndaj shtetasve t\u00eb\u00a0vet, duke sh\u00ebnuar k\u00ebsisoj kthimin n\u00eb vitin zero t\u00eb t\u00eb d\u00ebshiruar\u00ebs demokraci shqiptare.<\/p>\n
Y. Lamce