Qendra Res Publica, përmes një letre të hapur drejtuar Kryetarit të GJKKO-së, z. Erion Bani, kërkon rishikimin e menjëhershëm të Rregullores së Brendshme dhe shfuqizimin e dispozitave që cenojnë aksesin e gazetarëve dhe lirinë e medias.
Rregullorja, që nisi zbatimin më 1 shtator 2026, vendos një sërë pengesash për raportimin nga gjykata. Ajo kushtëzon ndjekjen e seancave publike me akreditim, kërkon paraqitjen e kërkesës të paktën 24 orë përpara dhe i nënshtrohen autorizimit paraprak intervistat dhe deklaratat për median në ambientet publike të Gjykatës. Ajo parashikon gjithashtu kontroll të gjerë mbi materialin audioviziv dhe masa që mund të çojnë në pezullimin e akreditimit deri në gjashtë muaj ose revokimin e tij.
Një problem tjetër lidhet me ndalimin e telefonave dhe pajisjeve elektronike për gazetarët në sallën e gjykimit. Telefoni dhe laptopi nuk janë thjesht sende personale, por mjete pune. Ato përdoren për shënime, konsultimin e dokumenteve, komunikimin me redaksinë dhe përgatitjen e lajmit. Ndalimi i filmimit, regjistrimit ose transmetimit pa autorizim nuk është njëlloj me ndalimin e vetë mbajtjes së pajisjes.
Res Publica kërkon që edhe për gazetarët të ndiqet i njëjti parim që duhet të vlejë për çdo pjesëmarrës në proces, që përdorimi konkret i pajisjeve të kontrollohet nga kryesuesi i seancës, jo të ndalohet paraprakisht dhe në mënyrë absolute nga një rregull administrativ. Gjykata Kushtetuese ndjek një model shumë më proporcional, duke lejuar pajisjet mobile me zërin e çaktivizuar dhe duke i lënë kryesuesit të ndërhyjë vetëm nëse përdorimi pengon zhvillimin normal të seancës. Edhe praktika e Gjykatës së Lartë tregon se solemniteti mund të ruhet pa ua hequr gazetarëve mjetet e punës.
Kjo Rregullore është shumë problematike. Jo vetëm që kushtëzimi i aksesit të gazetarëve me akreditim bie ndesh me standardet e Këshillit të Evropës, por krijon edhe absurditete ku gazetarit i kërkohet të dijë sot se çfarë do të jetë lajm nesër. Seancat urgjente, ndryshimet e kalendarit dhe zhvillimet e paparashikuara janë pjesë e përditshme e raportimit. Një seancë publike nuk mund të kthehet në një aktivitet ku hyrja varet nga rezervimi një ditë më parë.
Po aq shqetësuese është që një gazetar të duhet të marrë leje për të intervistuar dikë në hollin e Gjykatës, apo që një avokat ose palë të kërkojë autorizim për të dhënë një deklaratë për median.
Res Publica mbështet nevojën për siguri, rend dhe mbrojtjen e pjesëmarrësve në proces. Por këto dispozita shkojnë përtej këtij qëllimi dhe ngrenë probleme serioze në raport me Kushtetutën dhe standardet evropiane të lirisë së shprehjes. Edhe mundësia e humbjes së aksesit për muaj me radhë krijon një efekt të fortë frenues mbi punën e gazetarëve.
Përmes letrës, Res Publica kërkon rishikimin e dispozitave kufizuese dhe pezullimin e zbatimit të tyre deri në përfundimin e këtij procesi, si dhe shpreh gatishmërinë për konsultim me Gjykatën dhe organizatat e gazetarëve.
Media është një nga mjetet përmes të cilave realizohet publiciteti i drejtësisë. Rregullat e sigurisë duhet të mbrojnë gjykimin, jo ta izolojnë atë nga publiku dhe as t’u heqin gazetarëve mjetet me të cilat bëjnë punën e tyre.
Mbështetur nga #National Endowment for Democracy.